طراحی نمای ساختمان دو طبقه
نکته‌هایی که در ساختمان کوتاه بیشتر دیده می‌شوند
طراحی نمای ساختمان دو طبقه، چه ویلا باشد، چه خانه شخصی در شهر یا یک ساختمان کوچک دوواحدی، با طراحی نمای یک برج یا آپارتمان چندطبقه فرق دارد. رهگذر ساختمان کوتاه را از نزدیک می‌بیند؛ این ساختمان رابطه نزدیکی با حیاط و کوچه دارد و هر تصمیم کوچک، مثل جای در پارکینگ یا شکل لبه بام، در آن به چشم می‌آید. در این مقاله نکته‌هایی را مرور می‌کنیم که مخصوص ساختمان‌های دوطبقه است و کمک می‌کند پیش از شروع طراحی، تصمیم‌های درستی بگیرید. برای آشنایی با اصول و رویکرد ما در طراحی نما، صفحه طراحی نما را ببینید.
چرا نمای دوطبقه مسئله خودش را دارد؟
ساختمان بلند را معمولاً از دور و به‌صورت یک کل می‌بینیم. در ساختمان دوطبقه، رهگذر و ساکن تقریباً هم‌سطح با نما هستند. جنس مصالح را از نزدیک لمس می‌کنند، جزئیات در ورودی را می‌بینند و ارتفاع کم باعث می‌شود تناسب‌ها حساس‌تر شوند. یک نوار اضافی، یک پنجره نامتناسب یا یک سقف بی‌دقت، در نمای کوتاه بیشتر از نمای بلند به چشم می‌آید.
تناسب: افقی یا عمودی؟
بیشتر ساختمان‌های دوطبقه پهن‌تر از ارتفاعشان هستند. اگر طرح بخواهد به‌زور ساختمان را بلند نشان دهد، مثلاً با نوارهای عمودی پرتعداد، نتیجه معمولاً ناآرام می‌شود. در مقابل، تأکید بر خطوط افقی، مثل لبه بام، خط بین دو طبقه یا یک سایبان سرتاسری، با شکل طبیعی ساختمان کوتاه هماهنگ‌تر است. این قاعده مطلق نیست؛ یک عنصر عمودی مشخص، مثل قاب ورودی یا راه‌پله، می‌تواند به ترکیب نقطه تمرکز بدهد، به شرط این‌که یکی باشد و نه چند تا.
رابطه دو طبقه با هم
یک روش قدیمی و کارآمد این است که طبقه همکف حس پایه و استحکام داشته باشد و طبقه بالا سبک‌تر باشد. مثلاً همکف با سنگ یا آجر و طبقه اول با اندود، چوب یا پنجره‌های بزرگ‌تر. روش دیگر، یکپارچه دیدن دو طبقه است؛ یعنی یک مصالح واحد که تمام ارتفاع را می‌پوشاند و فقط با بازشوها تنوع پیدا می‌کند. هر دو روش درست‌اند. مشکل وقتی پیش می‌آید که هر طبقه طرح خودش را داشته باشد و نما شبیه دو ساختمان روی هم شود.
پنجره‌ها: هم‌راستایی و حریم
در نمای دوطبقه، هم‌راستا بودن پنجره‌های دو طبقه یا داشتن یک نظم روشن بین آن‌ها، تأثیر زیادی روی آرامش نما دارد. اما پنجره فقط عنصر ظاهری نیست. در بسیاری از خانه‌های ایرانی حریم اهمیت دارد؛ پنجره‌ای که از کوچه یا همسایه مستقیم به داخل دید دارد، معمولاً بعد از مدتی پشت پرده یا برچسب پنهان می‌ماند و نمای طراحی‌شده از بین می‌رود. استفاده از پنجره‌های افقی بالاتر، شبکه‌های چوبی یا فلزی، یا جابه‌جایی جای پنجره‌ها می‌تواند هم نور را حفظ کند و هم حریم را.
بام و لبه بالایی ساختمان
در ساختمان کوتاه، خط بام بخش بزرگی از نمای دیده‌شده است. بام تخت با یک لبه تمیز و باریک، ظاهری معاصر می‌دهد. بام شیب‌دار در مناطق پرباران، مثل شمال ایران، علاوه بر هویت محلی، کار دفع آب را ساده‌تر می‌کند و بیرون‌زدگی آن از دیوارها، نما را از باران محافظت می‌کند. اگر بام تخت است، جای تجهیزات روی بام، مثل کولر یا پنل خورشیدی، را از ابتدا پیش‌بینی کنید تا بعداً از کوچه به چشم نیایند.
ورودی و در پارکینگ
در بسیاری از ساختمان‌های دوطبقه شهری، در پارکینگ بزرگ‌ترین عنصر همکف است. اگر طراح آن را در نظر نگیرد، معمولاً یک در فلزی استاندارد با رنگ و جنس متفاوت جای آن را می‌گیرد و نما را دو تکه می‌کند. بهتر است در پارکینگ با همان مصالح یا رنگ نما هماهنگ شود و ورودی نفررو، با یک سایبان، تغییر جنس یا نورپردازی، به‌روشنی قابل تشخیص باشد.
انتخاب مصالح برای نمای دوطبقه
در ساختمان کوتاه، دسترسی به نما برای تمیزکاری و تعمیر آسان‌تر است و امکان استفاده از مصالحی که در ارتفاع زیاد دشوارند بیشتر می‌شود. چند گزینه رایج:
- آجر: بادوام و گرم است و با معماری ایرانی پیوند دارد. کیفیت آجر و ملات مهم است، چون آجر نامرغوب شوره می‌زند.
- سنگ: برای همکف و بخش‌هایی که در معرض ضربه یا رطوبت‌اند مناسب است. در بخش‌های بالاتر هم باید با روش اتصال درست نصب شود.
- اندود و سیمان: سطحی یکدست و ساده می‌دهد. کیفیت اجرا و جزئیات لبه‌ها تعیین می‌کند که چند سال تمیز می‌ماند.
- چوب و ترموود: گرمای بصری می‌دهد و برای ویلاها محبوب است، اما به نگهداری دوره‌ای نیاز دارد و رنگش با زمان تغییر می‌کند.
معمولاً دو یا حداکثر سه مصالح برای یک نمای دوطبقه کافی است. هر مصالح اضافه یک محل اتصال و یک جزئیات اجرایی بیشتر می‌خواهد. درباره این‌که مصالح مختلف بعد از چند سال چه شکلی پیدا می‌کنند، مقاله طراحی نمای ساختمان را بخوانید.
نما و حیاط: یک طرح، نه دو طرح
ساختمان دوطبقه اغلب حیاط، دیوار مرزی یا باغچه دارد. دیوار حیاط، کف‌سازی ورودی، درخت‌ها و نورپردازی بیرونی بخشی از نمایی هستند که رهگذر از کوچه می‌بیند. اگر طراحی نما و فضای بیرونی جدا انجام شود، ممکن است دیوار حیاط مصالحی کاملاً متفاوت بگیرد و ساختمان را از دید پنهان کند. بهتر است هر دو را در یک طرح ببینید.
نورپردازی شب
شب‌ها هم رهگذر ساختمان کوتاه را از نزدیک می‌بیند و نورپردازی ساده می‌تواند ورودی، بافت مصالح و خط بام را نشان دهد. نور زیاد یا رنگی معمولاً نتیجه عکس دارد. چند نقطه نور گرم در ورودی، زیر سایبان و روی دیوار حیاط، برای بیشتر ساختمان‌های دوطبقه کافی است. محل سیم‌کشی را پیش از اجرای نما مشخص کنید تا بعداً مجبور به شکافتن نما نشوید.
اشتباه‌های رایج در طراحی نمای ساختمان دو طبقه
- استفاده از تعداد زیادی مصالح و رنگ در یک نمای کوچک
- تکرار طرح ساختمان‌های بلند، مثل نوارهای عمودی پرتعداد، روی ساختمان کوتاه
- فراموش کردن در پارکینگ، کولر، کنتورها و ناودان‌ها در طرح
- پنجره‌هایی که حریم را رعایت نمی‌کنند و بعداً پشت پرده پنهان می‌مانند
- طراحی نما بدون در نظر گرفتن دیوار حیاط و فضای ورودی
پیش از شروع طراحی چه چیزهایی آماده کنید؟
- نقشه یا ابعاد ملک و جهت قرارگیری آن نسبت به شمال
- عکس از کوچه و ساختمان‌های مجاور
- جای پارکینگ، ورودی و فضاهایی که به حریم بیشتری نیاز دارند
- چند تصویر از نماهایی که دوست دارید
- بودجه تقریبی اجرا و این‌که ساختمان نوساز است یا بازسازی
اگر ساختمانتان از قبل ساخته شده و می‌خواهید نمایش را عوض کنید، مقاله هزینه طراحی نما در بازسازی ساختمان قدیمی را هم ببینید. برای ایده‌های معاصر، مقاله طراحی نمای مدرن مفید است.
جمع‌بندی
طراحی نمای ساختمان دو طبقه بیشتر از آن‌که به سبک وابسته باشد، به تناسب و جزئیات وابسته است. تناسب افقی، رابطه روشن بین دو طبقه، پنجره‌هایی که هم نور و هم حریم را تأمین کنند، خط بام سنجیده، در پارکینگ هماهنگ و چند مصالح محدود، نمایی می‌سازد که از نزدیک هم خوب به چشم بیاید. نمونه‌کارهای استودیو را در صفحه پروژه‌ها ببینید و اگر برای ساختمان خود طرح نما می‌خواهید، نقشه و عکس ملک را برای ما بفرستید.
پرسش‌های متداول
برای نمای ساختمان دوطبقه سبک مدرن بهتر است یا کلاسیک؟
هر دو می‌توانند خوب باشند. مهم‌تر از سبک، هماهنگی با محله، اقلیم و بودجه است. سبک کلاسیک به جزئیات و قاب‌بندی دقیق‌تری نیاز دارد و اجرای ضعیف آن زودتر به چشم می‌آید.
آیا نمای ساختمان دوطبقه به مجوز شهرداری نیاز دارد؟
بسته به شهر و نوع پروژه فرق می‌کند. در برخی شهرها طرح نما در فرایند صدور پروانه بررسی می‌شود. پیش از نهایی کردن طرح، از شهرداری منطقه خود بپرسید.
نمای ویلای دوطبقه در شمال چه نکته خاصی دارد؟
رطوبت و باران زیاد. بیرون‌زدگی بام، آبچکان‌ها، مصالح مقاوم در برابر رطوبت و فاصله گرفتن مصالح حساس از زمین، اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.