موضوع: میدان نقش جهان اصفهان و معماری صفوی از منظر عصب‌روان‌شناختی
نویسندگان: محمد دبدبه (نویسنده مسئول)، المیرا صعوه، لاله نظری، مجتبی طلیمی، معین توسلی
نشریه: فصلنامه علمی‌پژوهشی اکولوژی انسانی (Journal of Human Ecology)، دوره ۵، شماره ۱۵، تابستان ۱۴۰۵، صفحات ۱ تا ۱۵؛ پذیرفته‌شده در ۱۴۰۵/۰۳/۲۸
چکیده؛ میدان نقش جهان از منظر عصب‌روان‌شناختی
میدان نقش جهان اصفهان اهمیت تاریخی دارد. با این حال، از منظر عصب‌فیزیولوژیک هنوز ناشناخته مانده است که رمزگان هندسی معماری صفوی با چه سازوکارهایی به محرک‌های عصبی پایدار تبدیل می‌شوند و چرا تجربه زیسته معاصریت در آن تداوم دارد. این پژوهش با تحلیل پیوند میان اجزای کالبدی میدان و پردازش عصبی ناظر، می‌کوشد این خلأ پژوهشی را پر کند و الگویی برای ایجاد حس مکان پایدار در پارادایم فضامندی معاصر تدوین نماید.
روش پژوهش
روش پژوهش کیفی است و از روش تفسیری-تاریخی و رویکرد پدیدارشناسی هرمنوتیک بهره می‌گیرد. داده‌ها از طریق مصاحبه عمیق با ۱۵ نفر از خبرگان معماری، علوم اعصاب شناختی و روان‌شناسی محیطی گردآوری شد که با نمونه‌گیری گلوله‌برفی تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. فرایند تحلیل با تلفیق روش کلایزی و راهبردهای کدگذاری نظام‌مند (باز، محوری و انتخابی) به مفهوم‌پردازی مقوله محوری «پارادایم همگرایی عصب‌روان‌شناختی در معماری صفوی» انجامید. روایی و کیفیت پژوهش با معیارهای ارزیابی لینکلن و گوبا تأمین شد.
یافته‌ها
یافته‌ها نشان می‌دهد مدل تحلیلی پژوهش بر سه حوزه ادراکی، شناختی و عاطفی استوار است. در سطح ادراکی، معماری از راه پدیدارشناسی بدن‌مند، ادراک را از مواجهه‌ای منفعل به درگیری و یکپارچگی فعال بدنی تبدیل می‌کند. هندسه منسجم و فراکتال میدان نیز در سطح شناختی، بار پردازشی قشر پیش‌پیشانی را کاهش داده و بستری برای بازیابی توجه و امنیت شناختی فراهم می‌کند. از نظر عاطفی، تقارن و تناسبات طلایی مدارهای پاداش مغز را فعال کرده و لذت زیبایی‌شناختی را به تعلق هویتی و سکونت اصیل پیوند می‌دهند. بنابراین، معاصریت میدان نقش جهان حاصل سازگاری زیستی-عصبی میان هندسه آن و مغز انسان است؛ این میدان با عملکردی ترمیمی-عصبی، بار شناختی را در میانه آشفتگی شهری کاهش می‌دهد و با پاسخ به نیازهای تکاملی، پایداری ادراکی و میراث ماندگار معماری صفوی را تضمین می‌کند.
کلمات کلیدی: میدان نقش جهان، معماری صفوی، تجربه زیسته، معاصریت، عصب‌روان‌شناختی
این چکیده را از متن انگلیسی مقاله ترجمه کرده‌ایم.
مقاله‌های دیگر استودیو را در بخش مقالات ببینید.